W wielu przypadkach gruczolak przysadki może rozrastać się w kierunku zatoki jamistej, czyli struktury żylnej położonej bezpośrednio obok przysadki mózgowej. Szacuje się, że nawet 15–40% guzów przysadki wykazuje taki naciek.
Co ważne – taki naciek nie oznacza nowotworu złośliwego. Gruczolaki przysadki to zwykle guzy łagodne, a rozrost w stronę zatoki jamistej najczęściej nie daje objawów i nie uszkadza tętnicy szyjnej przebiegającej przez zatokę.
Czy naciek zatoki jamistej to powód do niepokoju?
Naciek zatoki jamistej nie oznacza nowotworu złośliwego.
Mimo że naciek zatoki jamistej może budzić niepokój, sam w sobie nie świadczy o złośliwości guza. Gruczolak przysadki z naciekiem nadal jest zmianą łagodną, niegroźną dla życia.
Znaczenie dla leczenia operacyjnego
Problem pojawia się, gdy guz wnika do zatoki jamistej – wtedy całkowite usunięcie guza przysadki może być trudniejsze lub niemożliwe. Dotyczy to zwłaszcza guzów hormonalnie czynnych, jak:
- akromegalia,
- hiperprolaktynemia,
- choroba Cushinga.
W takich przypadkach leczenie może wymagać dodatkowych metod, np. farmakoterapii lub radioterapii.
Skala Knospa – jak ocenić rozrost guza przysadki?
Skala Knospa, opracowana w 1993 roku przez prof. Engelberta Knospa z Wiednia, jest najczęściej używaną metodą oceny nacieku gruczolaka przysadki na zatokę jamistą w badaniu rezonansu magnetycznego (MR).
Jak czytać skalę Knospa przy guzach przysadki? Praktyczny przewodnik
Skala ma pięć stopni (0–IV) i ocenia, jak bardzo guz przysadki przekracza określone linie względem tętnicy szyjnej wewnętrznej w MR. Każdy kolejny stopień oznacza większe ryzyko rzeczywistego nacieku zatoki.
Znaczenie kliniczne
Im wyższy stopień w skali Knospa, tym większe prawdopodobieństwo, że guz nacieka zatokę jamistą i trudniej będzie go całkowicie usunąć. Ma to kluczowe znaczenie przy leczeniu pacjentów z czynnie hormonalnymi gruczolakami przysadki, gdzie pełne usunięcie guza często warunkuje wyleczenie.
Skala Knospa:
Czy skala Knospa wykrywa naciekanie zatoki jamistej przez gruczolaka przysadki?
Skala Knospa pozwala wstępnie ocenić ryzyko nacieku gruczolaka przysadki na zatokę jamistą w badaniu MR.
Interpretacja stopni wygląda następująco:
- Stopień 0–I – bardzo niskie ryzyko nacieku
- Stopień II – niskie ryzyko
- Stopień III (zwłaszcza IIIB) – wysokie ryzyko
- Stopień IV – bardzo wysokie lub niemal pewne naciekanie
Ograniczenia skali Knospa
Mimo powszechnego użycia, skala Knospa ma swoje ograniczenia:
- Brak 100% pewności – nawet przy stopniu III lub IV nie zawsze dochodzi do rzeczywistego nacieku. Zdarzają się przypadki głębokiego wpuklenia guza, które tylko imituje naciekanie.
- Ograniczony zakres oceny – skala analizuje tylko centralne przekroje zatoki jamistej, pomijając jej skrajne części. Nie uwzględnia też innych kierunków inwazji guza, takich jak:
- stok,
- zatoka klinowa,
- okolica nadsiodłowa,
- przepona siodła i opona pajęcza.
Znaczenie kliniczne skali
Skala Knospa jest użytecznym narzędziem diagnostycznym, ale niski stopień nie wyklucza nacieku innych struktur, np. kości stoku czy przepony siodła.
Z kolei wysokie stopnie (III–IV) sugerują trudność w całkowitym usunięciu guza i mogą wskazywać na konieczność leczenia uzupełniającego.
Pacjent z guzem przysadki o stopniu IV powinien zostać poinformowany, że:
- szansa na pełne usunięcie guza jest znikoma,
- celem operacji jest najczęściej zmniejszenie masy guza, co ułatwia dalsze leczenie (np. farmakologiczne, radioterapię).
