Serwis prowadzony przez dr n. med. Jacka Kunickiego, specjalistę neurochirurga

Dla pacjenta 29 sierpnia 2022

Najczęściej zadawane pytania

Jacek Kunicki
dr n. med.
Najczęściej zadawane pytania

Gdzie znajduje się przysadka?

Przysadka mózgowa położona jest w niewielkim zagłębieniu w podstawie czaszki, kształt tego zagłębienia przypomina nieco siodło,  stąd ta część podstawy (dna czaszki)  nazywana bywa siodłem tureckim. Jednocześnie siodło tureckie położone jest na granicy jamy czaszki i jamy nosa. Chcąc odnieść położenie przysadki do powierzchni głowy jest ona schowana dość głęboko-w rzucie na twarz położona jest mniej więcej pomiędzy oczami, w rzucie na boczną powierzchnię nieco do przodu od małżowiny usznej.

Czy bez przysadki można żyć?

Tak,  można, ale pod warunkiem przyjmowania suplementacji hormonalnej. Całkowite usunięcie-uszkodzenie przysadki wiąże się z trwałą niedoczynnością zarówno płata przedniego jak i tylnego. Nieleczona niedoczynność przysadki prowadzi do wtórnych zaburzeń  hormonalnych oraz gospodarki wodno-elektrolitowej, które stanowią stany zagrożenia życia i mogą prowadzić do śmierci.

Skąd biorą się guzy przysadki?

Pochodzenie guzów przysadki nie jest w pełni wyjaśnione. W etiologii (przyczynie) guzów przysadki  podkreśla się konieczność powstania zaburzeń genetycznych w komórkach przysadki, które  prowadzą do niekontrolowanego podziału w/w komórek i powstania guza. Dotychczas poznano kilka genów, których uszkodzenie prowadzić może do zapoczątkowania rozwoju guza. Nieznane są czynniki ryzyka prowadzące do zaistnienie takich mutacji. Drugim szlakiem przyczynowym mogącym tłumaczyć powstanie guza przysadki jest nieprawidłowa reakcja poszczególnych komórek przysadki na sygnały otrzymywane z mózgu, a konkretnie z części bezpośrednio nadzorującej przysadkę tj. podwzgórza. Uważa się, że być może patologiczne, zbyt intensywne pobudzanie lub nadmiernie intensywna reakcja komórek przysadki, oraz zaburzenia regulacyjnych „obwodów” hormonalnych na poziomie podwzgórza-przysadka prowadzi do generowania guzów. Niektóre guzy posiadające receptory hormonalne, reagują wzrostem na podwyższone stężenie pewnych hormonów z sytuacją taką spotykamy się np. w ciąży.

Czy guzy przysadki są dziedziczne?

Większość guzów  przysadki  nie jest dziedziczna oraz nie jest potwierdzone występowanie rodzinne. Bardzo rzadko występują dziedziczne zespoły, w którychtypowe jest  występowanie gruczolaków przysadki  np.: zespół gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1 ( MEN1), czy zespół rodzinnie występujących gruczolaków (FIPA), zespół McCuna Albrighta czy zespół Carneya. Zespoły te należą do chorób rzadkich w skali Polski diagnozowanych jest zaledwie kilka- kilkanaście osób rocznie.

Jak szybko rosną guzy przysadki?

Generalnie guzy przysadki (gruczolaki)  uważane są za guzy o powolnym wzroście. Zwykle guz powiększa się do kilku  milimetrów rocznie, bywają  przypadki, gdy guz w trakcie wieloletniej obserwacji nie rośnie lub przyrasta o kilka milimetrów. Historia naturalna gruczolaków przysadki jest zróżnicowana – mikrogruczolaki wykazują niewielką tendencję do wzrostu – zwykle w wieloletnich obserwacjach progresja w kierunku makrogruczolaka obserwowana jest u ok.5-10 % pacjentów. Makrogruczolaki wykazują większy potencjał wzrostowy, ich obserwacje potwierdzają tendencję wzrostową u ok.50-70% chorych.

Niektóre z guzów, szczególnie np. tzw. gruczolaki agresywane mogą charakteryzować się  bardzo szybkim wzrostem. Zwykle nie jesteśmy w stanie przewidzieć tempa wzrostu guza, o jakiejkolwiek dynamice rozrostu można mówić dysponując kilkoma badaniami MR wykonanymi w odstępie kilu miesięcy czy kilku lat.

Czy guzy przysadki są złośliwe?

W większości przypadków guzy przysadki są gruczolakami tj. guzami łagodnymi. Rak przysadki jest niezmiernie rzadko występującą patologią. Istnieje bardzo niewielkie ryzyko, że guz przysadki może okazać się guzem przerzutowym  tj. ogniskiem nowotworu złośliwego innego narządu np. raka płuca lub piersi, dotyczy to jednak pacjentów leczonych na tego typu nowotwory.

Czy można umrzeć od guza przysadki?

Istnieje kilka sytuacji gdy guz przysadki  stanowi bezpośrednie lub pośrednie zagrożenie życia. Przypadki takie to m.in. rzadko spotykane olbrzymie (kilkucentymetrowe) guzy przysadki powodujące ucisk struktur mózgu, z zaburzeniami krążenia płynu mózgowo rdzeniowego tj. powodujące wodogłowie, rozległe guzy, które poprzez ucisk/naciek naczyń krwionośnych wywołują udary niedokrwienne pnia mózgu lub podwzgórza. Innym stanem, w którym dochodzi do zagrożenia życia może być burzliwy przebieg udaru gruczolaka przysadki.

Ponadto zagrożeniem dla życia są  guzy powodujące znacznego stopnia niedoczynność przysadki, która nierozpoznana  i nieleczona  prowadzić może również do groźnych powikłań.

Należy też wspomnieć o  możliwych  śmiertelnych  skutkach chorób powodowanych  przez czynne hormonalnie gruczolaki np. powikłania nieleczonej choroby Cushinga, akromegalii  czy niedoczynności przysadki mogą prowadzić do przedwczesnej śmierci.

Czy guzy przysadki dają przerzuty?

Gruczolaki nie dają przerzutów. Rozpoznanie przerzutu z  agresywnego – inwazyjnego gruczolaka przysadki jest jednoznaczne z rozpoznaniem raka przysadki. Jest to  bardzo rzadka patologia opisywana w  pojedynczych przypadkach na kilka tysięcy gruczolaków.

Czy guz przysadki może odrosnąć po operacji?

Tak,  guz przysadki może niestety odrastać po operacji. Istnieje zależność pomiędzy wielkością guza, a odsetkiem odrostów, ponadto czynnikami decydującymi o możliwości odrostu są niektóre cechy  samego guza jak np. zdolność inwazji sąsiadujących tkanek, rodzaj samego guza. W przypadku makrogruczolaków przysadki odsetek odrostów waha się od ok. 10-50% w zależności od stopnia resekcji oraz rodzaju guza. W przypadkach w których  komórki guza  wrastają  w struktury anatomiczne, których nie można bezpiecznie usunąć lub usunięcie jest technicznie niewykonalne, planowo pozostawia się część guza. Pacjent powinien być poinformowany o takiej ewentualności. Na podstawie badań  przedoperacyjnych można w wielu przypadkach  ocenić możliwości radykalnego usunięcia.
Istnieje wiele czynników na podstawie których można przewidywać  i szacować ryzyko  odrostu należą do nich :  wspomniana inwazyjność, resekcja niecałkowiata,  podwyższone wskaźniki mówiące o liczbach komórek dzielących się w guzie ( tzw. wszkaźiniki proliferacji), niektóre typy  histologiczne gruczolaków.

Jak często odrastają guzy przysadki?

Dla gruczolaków powyżej 10 mm (makrogruczolaki) odsetek odrostów wynosi w zależności od rodzaju guza, okresu obserwacji i in. czynników od 10-40%. Guzy o większej tendencji do odrostów, bardziej inwazyjne a tym samym trudniejsze do uzyskania bezwzględnej radykalności odrastają częściej 20-50%, guzy o niskiej agresywności, bez cech inwazji, usunięte w całości mają niskie odsetki wznów, w czasie wieloletniej obserwacji odrosty spotyka się nie częściej niż w 10%.

W przypadku mikrogruczolaków  procent wznów jest wyraźnie mniejszy i wynosi do ok. 10%.

Ile razy można operować guz przysadki?

Nie ma  określonej liczby operacji, której może być poddany pacjent. Mając na uwadze bezpieczeństwo, możliwości techniki operacyjnej oraz warunki anatomiczne podczas kolejnej operacji,  decyzja o re-operacji jest podejmowana po przedyskutowaniu z chorym zalet i wad takiego postępowania. Część  pacjentów bywa reoperowana 1-2 razy, rzadkością są przypadki, w których pacjenci operowani bywają 4-5 razy.

Kiedy trzeba się operować?

Decyzja o poddaniu się leczeniu operacyjnemu guza przysadki podejmowana jest przez pacjenta. Na jej podjęcie ma oczywiście wpływ opinia lekarzy specjalistów, którzy w oparciu o swoją wiedzę i doświadczenie  ułatwiają pacjentowi  podjęcie decyzji poprzez krytyczną ocenę zalet i pozytywnych skutków, względem ryzyka operacji. Ponadto przedstawiają inne alternatywne możliwości leczenia.

Istnieje szereg sytuacji w których podjęcie decyzji jest oczywiste i intuicyjne, są to przypadki gdy leczenie operacyjne jest jedynym możliwym i skutecznym postępowaniem, a odstąpienie od operacji wiąże się z wysokim ryzykiem czy pewnością  pogorszenia zdrowia, jakości życia czy wręcz zagrożenie życia. Takimi sytuacjami są np. narastające zaburzenia widzenia, obecność objawów neurologicznych, choroba endokrynologiczna nie mogąca być leczona farmakologicznie, brak jednoznacznego rozpoznania histopatologicznego.

W pozostałych przypadkach leczenie ma na celu zapobieganie naturalnemu przebiegowi i dalszym skutkom choroby.

Czy niedoczynność przysadki jest dożywotnia czy mija po jakimś czasie?

Niedoczynność przysadki spowodowana jest uszkodzeniem przysadki przez guz lub będąca wynikiem operacji jest  procesem dynamicznym. W przypadkach, w których przedoperacyjnie stwierdzano niedoczynność przysadki, zwykle niedoczynność utrzymuje się mimo usunięcia patologii, powrót czynności przysadki spotyklany jest w takich razach u k. 20-30% chorych. W innych przypadkach przejściowa niedoczynność pooperacyjna ustępuje po kilku tygodniach, miesiącach. Jednocześnie bywają pacjenci, u których prawidłowa czynność przedniego płata w okresie pooperacyjnym ulega pogorszeniu w wyniku wtórnych zmian w gruczole w odległym okresie pooperacyjnym – u podłoża tych zmian leżą bliznowacenie, włóknienie części gruczołowej przysadki, rozwój wtórnego zespołu pustego siodła, wyczerpanie rezerw naczyniowych przysadki.

W związku z powyższymi sytuacjami kontrole czynności przedniego płata przysadki powinny odbywać się okresowo co kilka miesięcy. W przypadkach, w których poziomy hormonów nie uzyskują wartość typowych dla normy po ok. 6-9 miesiącach od operacji szansa na powrót czynności przysadki jest znikoma i należy być przygotowanym na dożywotnią suplementację hormonalną.

Czy mam szansę zajść w ciążę po operacji guza przysadki?

Tak, operacja przysadki nie wyklucza możliwości zajścia w ciąże i urodzenia dziecka. Mimo szeregu trudności z zajściem i utrzymaniem ciąży u chorych  z niedoczynnością przysadki, dzięki nowoczesnym technikom i lekom hormonalnym można odtworzyć  działanie osi podwzgórzowo- przysadkowo- gonadalnej.

Leczenie takie jest podobne do przeprowadzanego w trakcie technik wspomaganego rozrodu.

Czy guz przysadki powiększy się przez ciążę?

Guz przysadki w ciąży jest dość istotnym problemem klinicznym. Obserwacje kliniczne wskazują, że zmiany hormonalne w organizmie kobiety podczas ciąży predysponują do powiększania się makrogruczolaków przysadki.

W przypadkach kobiet, u których guz przysadki rozpoznawany jest przed ciążą i jest makrogruczolakiem zaleca się profilaktyczne usunięcie go. W przypadku rozpoznania guza w ciąży decyzja o operacji w trakcie ciąży zależy od obecności lub braku objawów uciskowych powodowanych przez guz – zaburzenia widzenia, bóle głowy itp..

Jak długo trzeba brać leki obniżające stężenie PRL?

Zwykle terapia jest wieloletnia, przerywana bywa w trakcie ciąży, lub po przekwitaniu. Istnieją doniesienia o próbach odstawianiu leków obniżających stężenie prolaktyny po kilkuletniej skuteczniej terapii (3- 5 lat leczenia, regresja guza, niski poziom prolaktyny) w takich przypadkach u ok. 30-40% pacjentów nie dochodzi do nawrotu hiperprolaktynemii w pozostałych przypadkach konieczny jest zwykle powrót do leczenia.

Czy operacja poprawi wzrok uszkodzony guzem przysadki?

W większości przypadków wzrok ulegnie poprawie. Badania i obserwacje kliniczne chorych z zaburzeniami widzenia w przebiegu guzów przysadki wskazują, iż wzrok ulega poprawie u ok. 70-90% operowanych. Istnieje wiele czynników warunkujących stopień i szybkość poprawy widzenia, do najważniejszych z nich należą: czas trwania zaburzeń widzenia, wielkość guza, stopień upośledzenia wzroku przedoperacyjnie.

Od powyższych reguł spotykane są  wyjątki np. powrót wzroku po operacji u chorych z całkowitą  wieloletnią ślepotą czy poprawa widzenia mimo wieloletniego utrzymywania się zaburzeń widzenia.

Czas powrotu funkcji nerwów wzrokowych i skrzyżowania wzrokowego po operacji jest różny, tym dłuższy im dłużej trwały zaburzenia widzenia. Wstępna poprawa wzroku, najbardziej zauważalna, następuje w ciągu pierwszych dni i tygodni po operacji, ale wzrok może poprawiać się nawet do 1-2 lat od leczenia.

Kiedy trzeba zrobić rezonans?

Badanie tomografii rezonansu magnetycznego (MR) potocznie zwanego rezonansem jest głównym narzędziem obrazowania dla chorób przysadki.

Każdy chory bez przeciwwskazań do w/w badania powinien mieć wykonane tego typu badanie  przed operacją.
Kontrolne badanie pooperacyjne wykonywane jest zwykle w trybie odroczonym tj. po 3-6 miesiącach od operacji. Ma to związek z trudną interpretacją sygnału i obrazów wczesnych zmian pooperacyjnych w tej okolicy (obecność skrzepów, materiałów użytych do tamowania krwawień, obrzęku przysadki czy tkanek użytych do plastyki siodła tureckiego) utrudnia rzetelną interpretację wyniku. W niektórych sytuacjach wykonywane są tzw. badania ultrawczesne tj. do 24-48h po operacji, których interpretacja daje możliwość wczesnej oceny radykalności.

W przypadkach niepokojących objawów w okresie pooperacyjnym jak np. pogorszenie widzenia, bóle głowy, objawy neurologiczne może być wykonane badanie rezonansu lub tomografia komputerowa z rekonstrukcją różnych rodzajów przekrojów przysadki. Badanie takie choć trudne w interpretacji pozwala podjąć decyzje co do konieczności ponownej interwencji.

Jakie badanie wyklucza guza przysadki?

Badaniem jednoznacznie wykluczającym obecność guza przysadki jest badanie rezonansu magnetycznego przysadki. Wyjątkiem są sytuacje mikrogruczolaków przysadki powodujących chorobę Cushinga, których nie udaje się uwidocznić nawet w tym badaniu, sytuacja taka dotyczy nawet 20-30% chorych z chorobą Cushinga.
Ponadto trzeba mieć tez świadomość że badanie MR może ujawniać  obecność patologii przysadki  nawet u ok. 10 % badanych  nie spodziewających się guzów – zwykle są to obszaru o słabszym wysyceniu kontrastem podejrzane o bycie mikrogruczolakami lub torbiele płata pośredniego przysadki.

Czy wszystkie guzy można usunąć operacją ”przez nos”?
Rozwój technik operacyjnych guzów przysadki, a w szczególności zastosowanie technik endoskopowych ograniczyło konieczność stosowania operacji z dostępu przez kraniotomię do minimum (jedynie ok. 3-5% chorych wymaga wykonania operacji poprzez otwarcie czaszki). Znaczna większość chorych nawet z guzami olbrzymimi (powyżej 4 cm) kwalifikuje się do resekcji z dostępu „przez nos”.

Czy guz przysadki może powodować niepłodność?

Tak, poprzez uszkodzenie przedniego płata przysadki i zaburzenie czynność osi podwzgórzowo-przysadkowo-gonadalnej. Ponadto  w przypadkach guzów czynnych hormonalnie np. w guzach powodujących hiperprolaktynemię może dochodzić do czynnościowego zaburzenia funkcji tej osi. Uszkodzenie dróg hormonalnych nadzorujących funkcjonowanie  gruczołów płciowych (jądra i jajniki) prowadzi do zaburzeń płodności oraz zaburzeń sfery seksualnej.

Czy guz przysadki ma wpływ na libido i potencję?

Tak, guz przysadki poprzez zaburzanie gospodarki hormonami płciowymi może powodować zaburzenia sfery seksualnej. Najczęstszymi objawami u mężczyzn są obniżony popęd, zaburzenia potencji, zaburzenia ejakulacji czy pogorszenie parametrów nasienia. U kobiet  najczęściej mamy do czynienia z wtórnym brakiem miesiączki lub nieregularnymi cyklami,  zaburzeniami owulacji oraz zaburzeniami libido. W sytuacjach przewlekłej niedoczynności osi hormonalnej gonadalnej (sterującej czynnością jąder i jajników) na skutek zmian hormonalnych dochodzi do zanikania drugorzędowych cech płciowych  (utrata owłosienia itp.) oraz następstw przedwczesnego wygasania  czynności hormonów płciowych ( osteoporoza,obj. przedwczesnej menopauzy/andropauzy).

Jak wygląda suplementacja hormonalna po operacji guza przysadki?

Suplementacja hormonalna czyli leczenie zastępcze – polega na podawaniu w postaci leków preparatów hormonalnych zastępujących niedobór hormonów, do którego dochodzi w wyniku uszkodzenia przysadki. Dawki suplementacyjne mają na celu odtworzenie stężeń hormonów w zakresach typowych dla normy. Konieczność przyjmowania leczenia suplementacyjnego oraz wielkość dawek ustala endokrynolog opierając się na wynikach badań hormonalnych oraz ocenie samopoczucia chorego. Typowa suplementacja ogranicza się do przyjmowania od 1 do 3 leków  1-2 razy dziennie, czasami zachodzi konieczność podawania leków co jakiś czas w postaci iniekcji lub stosowania leków w postaci plastrów- droga transdermalna. Niestety często suplementacja jest leczeniem dożywotnim oraz wymaga kontroli oraz korekt w przypadku występowania schorzeń dodatkowych.

Skąd wiem że jestem wyleczona/y?

W przypadku guzów nieczynnych hormonalnie za pełne wyleczenie uznaje się ustąpienie objawów oraz potwierdzone w badaniu radykalne usunięcie guza. Często z przyczyn niezależnych od lekarza i chorego możliwe jest wyleczenie częściowe – inaczej zwane kontrolą choroby, w takiej sytuacji poza ustąpieniem objawów choroby w badaniu MR widoczna może być pozostałość guza,  która nie daje się usunąć w sposób bezpieczny, a jednocześnie jej obecność stanowi minimalne ryzyko dla chorego.

W przypadkach guzów czynnych hormonalnie o wyleczeniu decydują wyniki kontrolnych badań hormonalnych, spełnianie przyjętych kryteriów wyleczenia zwykle idzie w parze z ustępowaniem objawów choroby endokrynologicznej wywoływanej przez guz. Badania obrazowe mają w przypadkach guzów czynnych mniejsze znacznie, pokazują one pozostałą część przysadki oraz potwierdzaj prawidłowe zagojenie się miejsca operowanego. Stanowią jednocześnie odnośnik dla badań wykonywanych w przypadku nawrotu choroby.

Czy to normalne, że jestem osłabiona/y po operacji?

Ogólne osłabienie, zła tolerancja wysiłku, niespecyficzne objawy ogólne (bóle głowy,  zawroty głowy) są dość często zgłaszanymi dolegliwościami w okresie pierwszych tygodni po operacji. Objawy te mają związek z okresem katabolizmu okołooperacyjnego oraz wahań stężeń hormonów, różną reakcją na stosownie profilaktycznej suplementacji hormonalnej, obecnością zaburzeń wodno-elektrolitowych oraz dyskomfortu wynikającego ingerencji operacyjnej jam nosa i zatok.
W przypadku wyleczenia guzów czynnych(  Ch.Cushinga, akromegalia) dochodzi do normalizacji hormonalnej co subiektywnie w początkowym okresie może być odczuwalne jako ogólne osłabienie i pogroszenie samopoczucia. Objawy te wynikają z „przyzwyczajenia”  tkanek i metabolizmu ogólnego do patologicznie wysokich  stężeń niektórych hormonów. Ta nagle przerwana adaptacja,paradoksalnie mimo uzyskania prawidłowych parametrów hormonalnych, może byż odczuawalna jako stresor. Organizm potrzebuje czasu zwykle tygodni, miesięcy by przestroić się do nowych prawidłowych  parametrów hormonalno metabolicznych.

Bóle głowy po operacji?

Bóle głowy w okresie pooperacyjnym mają najczęściej charakter bólów zatokowych (bóle czoła, nasady nosa, szczytu głowy) część chorych szczególnie w przypadkach, w których usuwano guz z zatoki jamistej lub guz naciekający ściany zatoki klinowej  zgłasza przejściowe bóle oka i okolicy oczodołu.
Tego typu dolegliwości mijają u większości chorych w ciągu 2-3 tygodni od operacji.

W przypadku dużych guzów po operacji których często zachodzi konieczność wykonania plastyki siodła tureckiego i/lub obserwowany jest wyciek płynu mózgowo rdzeniowego śródoperacyjnie bóle głowy mogą być spowodowane ubytkiem objętości tego płynu, ponadto  potęgowane są ruchami odbarczonych elementów oponowych okolicy przysadki. Bóle te ustępują zwykle w ciągu kilku tygodni po utworzeniu się blizny stabilizującej struktury oponowe.

Bóle głowy z towarzyszącymi niepokojącymi objawami m.in.: nudnościami, wymiotami, gorączką, zaburzeniami widzenia, bóle nie reagujące na leki p/bólowe- stanowią istotny sygnał ostrzegawczy i wymagają pilnego kontaktu z lekarzem oraz wykonania dodatkowych badań wykluczających poważne powikłania leczenia operacyjnego.

Dlaczego objawy nie ustępują?

Brak ustępowania objawów choroby endokrynologicznej powodowanej czynnym hormonalnie gruczolakiem może być spowodowany brakiem wyleczenia lub powolną reakcją organizmu na nową sytuację hormonalną (wyleczenie). Często pacjenci wykazują zniecierpliwienie w oczekiwaniu poprawy  samopoczucia, należy pamiętać, że długotrwałe działanie patologicznych stężeń hormonów wywołanych przez guz, powodują zmiany w metabolizmie, budowie i czynności wielu narządów. Zmiany te powstawały zwykle w długim okresie, a ich odwrócenie na poziomie szlaków metabolicznych i zmian morfologicznych wymaga dłuższego czasu – tygodni, czasem miesięcy.

Cześć zmian, która powstała w trakcie aktywnej  fazy choroby nie ulegnie cofnięciu się – np. kostne zmiany wytwórcze w przebiegu akromegalii. Ponadto część objawów ma tendencję do pozostawania mimo wyleczenia np. bóle głowy, bóle stawowe  mimo wyleczonej akromegalii.

Nie ustępowanie objawów wzrokowych mimo potwierdzonego w badaniach obrazowych odbarczenia struktur drogi wzrokowej świadczyć może o trwałym i nieodwracalnym uszkodzeniach tych struktur.

Dlaczego tak trudno było rozpoznać guza przysadki?

Rozpoznawanie guzów hormonalnie czynnych tj. produkujących i wydzielających w nadmiarze hormony przedniego płata i powodujących występowanie chorób takich jak: Akromegalia, choroba Cushinga, Hiperprolaktynemia jest  dobrze poznane, zwykle przeprowadzane jest przez endokrynologów i jedynie w rzadkich przypadkach stanowi trudny problem kliniczny. W związku z występowaniem objawów chorób endokrynologicznych pacjenci z tego rodzaju guzami zwykle diagnozowani są znacznie wcześniej niż chorzy z guzami nieczynnymi hormonalnie.

Jak pokazuje praktyka kliniczna, ograniczenia ekonomiczne lub niewystarczająca wiedza w zakresie symptomatologii guzów przysadki niestety wciąż jeszcze dość często odwleka moment wykonania badań obrazowych mogących jednoznacznie wykryć guza przysadki. Jak pokazują dane z Raportu Krajowego Rejestru Guzów Przysadki od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia rozpoznania mija średnio ponad 40 miesięcy.

Czy wszystkie guzy można wyleczyć operacją?

Niestety nie wszystkie guzy przysadki można wyleczyć za pomocą interwencji chirurgicznej. Przypadki guzów inwazyjnych tj. wrastających do sąsiednich struktur anatomicznych z powodu zbyt dużego ryzyka powikłań i ograniczeń anatomicznych nie pozwalają na radykalne (całkowite) usunięcie operacyjne. Doświadczony operator na podstawie badań przedoperacyjnych jest w stanie ocenić możliwości radykalnej operacji, w niektórych przypadkach a priori wiadomo, iż resekcja nie będzie doszczętna. O takiej ewentualności pacjent powinien być poinformowany przed operacją. Pozostałość guza w celu zminimalizowania ryzyka odrostu  może być poddana leczeniu innymi metodami np. radioterapią czy farmakoterapią. W niektórych przypadkach wchodzi w rachubę II etap leczenia operacyjnego.

Jeśli operacja już nie pomoże,  co robić?
W takich przypadkach należy konsultować się z zespołami specjalistów zajmujących się kompleksowym leczeniem guzów przysadki (zepół:  neurochirug, endokrynolog, onkolog- radioterapueta). Taka wielospecjalistyczna konsultacja pozwala na dobranie odpowiednich metod leczenia alternatywnych dla chirurgii,  zwykle w rachubę wchodzą skojarzone  leczenie farmakologiczne, oraz różne rodzaje radioterapii ( radiochirurgia, stereotaktyczna radioterapia) rzadziej chemioterapia.

Jakie są najczęstsze powikłania  operacji przysadki?

Powikłania leczenia operacyjnego guzów przysadki są dość rzadkie. Częstość ich występowania ma jednak, co zostało udowodnione i potwierdzone w badaniach związek z doświadczeniem osobistym chirurga w zakresie operacji przysadki oraz ogólnym doświadczeniem danego ośrodka z przypadkami guzów przysadki.

Do najczęstszych powikłań leczenia operacyjnego guzów przysadki należą: niedoczynność przedniego płata przysadki (5-10%), przejściowy nieżyt nosa i przewlekłe lub ostre zapalenie zatok (10-15%), przejściowa moczówka prosta – czyli niedoczynność tylnego płata przysadki (5-10%) pozostałe powikłania nie przekraczają poziomu 1-4 %, a należą do nich m.in.: infekcje- w tym zapalenie opon mózgowo rdzeniowych, płynotok nosowy, krwotok z nosa, pogorszenie widzenia, zaburzenia ruchów gałek ocznych, zaburzenia gospodarki wodno elektrolitowej, trwała moczówka prosta, uszkodzenie naczyń mózgowych.

Powikłania śmiertelne są niezmiernie rzadkie, w dużych seriach pacjentów nie przekraczają 0,1-0,5%.

Co się stanie gdybym  nie leczył(a) guza przysadki?

W zależność od rodzaju, wielkości i charakteru guza (czynny/nieczynny) wskazania do leczenia mają różną wagę. Nieleczenie guzów czynnych hormonalnie m.in. wywołujących akromegalię, czy chorobę Cushinga utrzymuje aktywną chorobę, która skutkuje  istotnym skróceniem życia i pogorszeniem jego jakości. W przypadku guzów powodujących hiperprolaktynemię nie podejmowanie leczenia skutkuje utrzymywaniem się objawów m.in. zaburzeń płodności, objawów przedwczesnego wygaszenia czynności gruczołów płciowych.

W przypadku guzów nieczynnych hormonalnie istnieje duże ryzyko progresji guza i wystąpienia lub nasilenia objawów uciskowych – utrata wzroku, wystąpienie objawów neurologicznych, pogorszenie jakości życia – bóle głowy, objawy niedoczynności przysadki.

W przypadku wszystkich guzów nieleczonych dochodzi ryzyko wystąpienia niedoczynności przysadki, która nie leczona może stanowić zagrożenie dla życia.

Kto operuje guzy przysadki?
Guzy przysadki operują neurochirurdzy lub zespoły neurochirurgiczno- laryngologiczne. Z uwagi na specyfikę i trudność operacji najlepsze wyniki osiągają neurochirurdzy specjalizujący się w tego rodzaju zabiegach. Faktem potwierdzonym w badaniach są wyraźnie lepsze wyniki leczenia oraz rzadsze występowanie powikłań  wśród chirurgów mających odpowiednio duże doświadczenie w tego rodzaju operacjach. Przyjmuje się, że odpowiednim doświadczeniem jest wykonywanie od 50-100  operacji przysadki rocznie.

Inne teksty w tej samej kategorii Zobacz również